Trả lời nhanh
Common-law và kết hôn Canada khác nhau ở điều kiện cốt lõi. Diện Spouse yêu cầu hai người đã kết hôn hợp pháp. Diện Common-law yêu cầu hai người chưa kết hôn nhưng đã sống chung ít nhất 12 tháng liên tục. Từ điều kiện đó sinh ra khác biệt về bằng chứng phải nộp, về mẫu checklist, và về cách quan hệ được coi là kết thúc. Hai diện giống nhau ở ba điểm. Cùng thuộc nhóm bảo lãnh gia đình, cùng dẫn tới thường trú, và cùng phải chứng minh quan hệ là thật. Common-law và kết hôn Canada khác nhau thế nào?
Common-law và kết hôn Canada là hai diện bảo lãnh riêng, không phải hai cách gọi của cùng một thứ. Nhiều cặp đôi Việt Nam hỏi nên đăng ký kết hôn hay khai theo diện sống chung, và câu trả lời phụ thuộc vào một điều kiện rất cụ thể trong quy định. Bài viết này đặt Common-law và kết hôn Canada cạnh nhau theo bảy điểm, dựa trên văn bản của Bộ Di trú Canada và Quy định IRPR.
Điểm 5 là điểm ít người biết nhất — cách một quan hệ Common-law kết thúc khác hẳn cách một cuộc hôn nhân kết thúc.
Trả Lời Nhanh
Common-law và kết hôn Canada khác nhau ở điều kiện cốt lõi. Diện Spouse yêu cầu hai người đã kết hôn hợp pháp. Diện Common-law yêu cầu hai người chưa kết hôn nhưng đã sống chung ít nhất 12 tháng liên tục. Từ điều kiện đó sinh ra khác biệt về bằng chứng phải nộp, về mẫu checklist, và về cách quan hệ được coi là kết thúc. Hai diện giống nhau ở ba điểm. Cùng thuộc nhóm bảo lãnh gia đình, cùng dẫn tới thường trú, và cùng phải chứng minh quan hệ là thật.
Phần 1: Hai Diện Này Được Định Nghĩa Thế Nào?
1.1. Common-law Canada có giống vợ chồng không?
Không giống về tư cách pháp lý, nhưng được bảo lãnh theo cùng nhóm gia đình. Quy định IRPR định nghĩa common-law partner là người "cohabiting with the person in a conjugal relationship, having so cohabited for a period of at least one year".
Dịch sát. Người đang sống chung với đương sự trong một quan hệ như vợ chồng, và đã sống chung như vậy ít nhất một năm. Điều kiện nằm ở hành vi sống chung, không nằm ở giấy tờ đăng ký.
1.2. Điều kiện diện Spouse là gì?
Trang hướng dẫn của Bộ Di trú Canada liệt kê điều kiện cho người được bảo lãnh diện Spouse. Nguyên văn. Người đó "is legally married to you", "is at least 18 years old", "can be any gender", "is in a genuine relationship with you, not only for the purpose of getting permanent resident status", và "must not be inadmissible to Canada".
Danh sách này không có dòng nào về sống chung. Đây là điểm khác biệt đầu tiên và cũng là điểm quan trọng nhất.
1.3. Điều kiện diện Common-law là gì?
Cùng trang liệt kê điều kiện cho diện Common-law, và danh sách gần như trùng với diện Spouse, trừ hai dòng. Nguyên văn. Người đó "is not legally married to you" và "has lived with you for at least 12 consecutive months".
Nghĩa là diện Common-law có thêm một điều kiện mà diện Spouse không có, và có một điều kiện ngược lại. Chưa kết hôn là yêu cầu của diện này, không phải một thiếu sót.
1.4. Chưa đăng ký kết hôn có được bảo lãnh Canada không?
Được, nếu đủ điều kiện sống chung 12 tháng liên tục. Đây là điều nhiều gia đình Việt Nam chưa biết, vì tại Việt Nam quan hệ chung sống không đăng ký không tạo ra tư cách pháp lý tương đương.
Quy định Canada xử lý khác. Một cặp đôi chưa kết hôn nhưng đã sống chung đủ thời gian vẫn nộp được hồ sơ bảo lãnh thường trú, theo đúng nhóm gia đình.
1.5. Bảng so sánh nhanh ba diện quan hệ
Bảng dưới đây gói lại khác biệt cốt lõi giữa Common-law và kết hôn Canada, kèm diện thứ ba để đối chiếu.
| Diện | Tình trạng hôn nhân | Yêu cầu sống chung | Nơi ở của người được bảo lãnh |
|---|---|---|---|
| Spouse | Đã kết hôn hợp pháp | Không yêu cầu | Trong hoặc ngoài Canada |
| Common-law | Chưa kết hôn | 12 tháng liên tục | Trong hoặc ngoài Canada |
| Conjugal Partner | Chưa kết hôn, chưa đủ Common-law | Không sống chung được | Phải ở ngoài Canada |
Phần 2: Điều Kiện 12 Tháng Được Hiểu Thế Nào?
Đây là điều kiện tạo ra toàn bộ khác biệt giữa Common-law và kết hôn Canada, nên phần này đi vào từng chữ của quy định.
2.1. Common-law Canada phải sống chung bao lâu?
Ít nhất 12 tháng liên tục. Trang hỏi đáp của Bộ Di trú Canada giải thích chữ liên tục bằng một câu rõ ràng. Nguyên văn. Người đó "has been living with you for at least 12 consecutive months", nghĩa là "you've been living together continuously for one year, without any long periods apart".
Cụm without any long periods apart là phần nhiều người bỏ qua. Mười hai tháng ở đây là một khoảng liền mạch, không phải tổng số tháng cộng dồn.
2.2. Sống chung không liên tục có được tính Common-law không?
Tùy lý do và độ dài của những lần rời nhà. Trang hỏi đáp nêu đúng hai lý do được chấp nhận. Nguyên văn. Nếu một trong hai người rời khỏi nhà thì việc đó phải vì "family obligations" hoặc vì "work or business travel".
Và thời gian rời nhau phải thỏa hai tính chất. Nguyên văn. Khoảng thời gian đó phải "short" và "temporary".
2.3. Yêu nhau lâu nhưng chưa sống chung 12 tháng có phải Common-law không?
Không. Đây là ngộ nhận phổ biến nhất trong nhóm hồ sơ Canada. Thời gian yêu nhau, số lần gặp mặt và mức độ gắn bó đều không thay thế được điều kiện sống chung. Quy định đặt điều kiện ở hành vi cùng sống dưới một mái nhà.
Một cặp đôi yêu nhau năm năm nhưng chưa từng sống chung thì chưa thuộc diện Common-law. Trường hợp này cần xét sang diện khác, trình bày ở mục 2.5.
2.4. Hai người sống khác quốc gia có làm Common-law được không?
Không, nếu chưa từng có 12 tháng sống chung liên tục. Diện Common-law đặt điều kiện ở việc cùng sống, nên khoảng cách địa lý làm điều kiện đó không thành.
Có một ngoại lệ trong quy định, nhưng phạm vi rất hẹp. Nguyên văn IRPR. "For the purposes of the Act and these Regulations, an individual who has been in a conjugal relationship with a person for at least one year but is unable to cohabit with the person, due to persecution or any form of penal control, shall be considered a common-law partner of the person". Ngoại lệ này chỉ áp dụng khi việc không sống chung được là do bị đàn áp hoặc do một hình thức kiểm soát mang tính hình sự.
2.5. Common-law, Spouse và Conjugal Partner khác nhau thế nào?
Conjugal Partner là diện dành cho cặp đôi không kết hôn được và cũng không sống chung được. Điều kiện của diện này được liệt kê nguyên văn. Người đó "isn't legally married to you or in a common-law relationship with you", "has been in an exclusive and mutually interdependent relationship with you for at least 1 year", và "lives outside Canada".
Điểm quyết định là phải có rào cản thật. Nguyên văn. Người đó "may not be able to live with you in their country of residence or marry you because of legal, immigration, social, cultural, religious or other reasons". Một cặp đôi chọn không sống chung vì tiện hơn thì không thuộc diện này.
2.6. Common-law Canada có phải diện người yêu không?
Cách gọi diện người yêu dễ gây hiểu sai, nên cần nói rõ. Đang yêu nhau không tự động tạo ra tư cách Common-law. Điều kiện của diện này là 12 tháng sống chung liên tục, và điều kiện đó phải chứng minh được bằng giấy tờ.
Phần 3: Bảy Điểm Khác Nhau Giữa Hai Diện
Bảy điểm dưới đây là toàn bộ những gì bài viết này khẳng định về khác biệt giữa Common-law và kết hôn Canada, và mỗi điểm đều có nguồn kèm theo.
3.1. Điểm 1 — Tình trạng pháp lý của quan hệ
Diện Spouse dựa trên một cuộc hôn nhân hợp pháp. Diện Common-law dựa trên việc cùng sống, và yêu cầu hai người chưa kết hôn với nhau.
Với hôn nhân diễn ra ngoài Canada, quy định đặt thêm một điều kiện về tính hợp pháp kép. IRPR định nghĩa marriage là "a marriage that is valid both under the laws of the jurisdiction where it took place and under Canadian law". Hợp pháp ở nơi tổ chức và hợp pháp theo luật Canada, cả hai.
3.2. Điểm 2 — Điều kiện sống chung
Đây là khác biệt tạo ra mọi khác biệt còn lại. Diện Spouse không có yêu cầu về thời gian sống chung. Diện Common-law có, và mốc là 12 tháng liên tục.
Hệ quả thực tế là hai cặp đôi cùng gắn bó như nhau nhưng nộp theo hai diện khác nhau sẽ phải dựng hai bộ hồ sơ khác nhau. Đây là lý do việc so sánh Common-law và kết hôn Canada nên làm trước khi thu thập giấy tờ.
3.3. Điểm 3 — Kết hôn rồi có cần chứng minh đã sống chung không?
Không. Với diện Spouse, giấy đăng ký kết hôn hợp pháp là căn cứ cho tư cách quan hệ. Việc sống chung bao lâu không phải điều kiện của diện này.
Điều này không có nghĩa là hồ sơ diện Spouse ít việc. Cả hai diện đều phải chứng minh quan hệ là thật, và phần đó không phụ thuộc vào loại giấy tờ mở đầu.
3.4. Điểm 4 — Common-law cần bằng chứng gì mà Spouse không cần?
Bằng chứng về việc cùng sống. Trang hỏi đáp của Bộ Di trú Canada liệt kê những nhóm tài liệu dùng làm bằng chứng cho quan hệ Common-law.
| Nhóm bằng chứng | Nguyên văn |
|---|---|
| Nhà ở đồng sở hữu | shared ownership of residential property |
| Hợp đồng thuê nhà chung | joint leases or rental agreements |
| Hóa đơn dịch vụ dùng chung | bills for shared utility accounts, such as: gas, electricity, telephone |
| Giấy tờ cùng ghi một địa chỉ | driver's licenses, insurance policies |
| Giấy tờ nhân thân | identification documents |
Trang này cũng nói rõ không cần nộp đủ mọi nhóm. Nguyên văn. "You don't need to include all these items to prove your relationship is real", và "We may consider other proof as well".
Có một lưu ý về cách gửi tài liệu. Nguyên văn. "We don't return photos, telephone bills or letters. Don't send videos or CD-ROMs". Phần bằng chứng quan hệ được trình bày chi tiết hơn trong bài bảo lãnh vợ chồng Canada cần giấy tờ gì.
3.5. Điểm 5 — Cách quan hệ được coi là kết thúc
Đây là điểm ít được nói tới nhưng có hệ quả lớn. Với quan hệ Common-law, Bộ Di trú Canada nêu một nguyên tắc rất ngắn. Nguyên văn. "When at least one partner chooses to end the relationship, we consider the partnership to be over".
Chỉ cần một bên quyết định chấm dứt là quan hệ được coi là đã kết thúc. Một cuộc hôn nhân thì khác, vì việc chấm dứt cần thủ tục pháp lý. Với hồ sơ đang trong quá trình xét, sự khác biệt này ảnh hưởng trực tiếp tới tư cách của người được bảo lãnh.
3.6. Điểm 6 — Common-law và Spouse khác nhau về mẫu checklist gì?
Hai mẫu riêng, hai số hiệu riêng. Bộ Di trú Canada phát hành "Document Checklist: Spouse (Including Dependent Children) [IMM 5533]" cho diện Spouse, và "Document Checklist: Common-Law Partner (Including Dependent Children) [IMM 5589]" cho diện Common-law.
Dùng sai mẫu là một lỗi thủ tục có thể xảy ra ngay từ bước đầu. Các lỗi dạng này được tập hợp trong bài về hồ sơ vợ chồng Canada bị trả lại.
3.7. Điểm 7 — Hai diện có khác nhau về thời gian xử lý không?
Theo cách Bộ Di trú Canada phân loại thì không. Công cụ tra thời gian xử lý không tách theo loại quan hệ, mà tách theo nơi người được bảo lãnh đang ở.
Hai lựa chọn được hiển thị nguyên văn là "Spouse or common-law partner living inside Canada" và "Spouse, common-law or conjugal partner living outside Canada". Nghĩa là Spouse và Common-law nằm chung một nhóm, còn yếu tố tạo ra khác biệt là trong hay ngoài Canada. Con số cụ thể thay đổi theo từng kỳ cập nhật, nên cần tra trực tiếp trên công cụ đó.
Phần 4: Ba Điểm Hai Diện Giống Nhau
4.1. Common-law và Spouse có khác nhau về quyền thường trú không?
Không. Cả hai đều nằm trong nhóm bảo lãnh gia đình và đều dẫn tới thường trú Canada. Danh sách điều kiện của hai diện trên trang hướng dẫn cũng kết thúc bằng cùng một dòng. Nguyên văn. Người đó "must not be inadmissible to Canada".
4.2. Cả hai diện có phải chứng minh quan hệ là thật không?
Có, và bằng cùng một yêu cầu. Cả ba diện quan hệ đều mang chung một dòng điều kiện. Nguyên văn. Người đó phải "in a genuine relationship with you, not only for the purpose of getting permanent resident status".
Cơ chế xét tính chân thật được phân tích riêng trong bài IRCC nghi ngờ hôn nhân vì mục đích định cư. Bài đó nêu hai điều kiện phải chứng minh đồng thời.
4.3. Điều kiện của người bảo lãnh có khác nhau không?
Phần điều kiện của người bảo lãnh không phụ thuộc vào việc chọn diện Spouse hay diện Common-law. Yêu cầu về thu nhập cũng vậy, và nội dung đó được trình bày trong bài bảo lãnh vợ chồng Canada có cần chứng minh thu nhập không.
Các mốc sau khi nộp cũng giống nhau giữa hai diện, gồm thư AOR, yêu cầu bổ sung ADR và khả năng bị gọi phỏng vấn.
4.4. Tuổi tối thiểu có khác nhau không?
Không. Cả ba diện đều yêu cầu người được bảo lãnh "is at least 18 years old".
Phần 5: Đã Sống Chung 12 Tháng Thì Nên Chọn Diện Nào?
5.1. Common-law hay kết hôn thì nên chọn thế nào?
Câu hỏi này không có một đáp án chung, vì hai diện đòi hỏi hai loại bằng chứng khác nhau. Việc cần làm là xem cặp đôi đang có sẵn loại giấy tờ nào.
Nếu đã có 12 tháng sống chung với hợp đồng thuê nhà, hóa đơn và giấy tờ cùng địa chỉ đầy đủ thì diện Common-law có nền bằng chứng vững. Nếu thời gian sống chung ngắn hoặc thiếu giấy tờ chứng minh nơi ở thì việc đăng ký kết hôn giải quyết được điều kiện tư cách quan hệ.
5.2. Common-law có khó chứng minh hơn Spouse không?
Khó ở một chỗ cụ thể. Diện Spouse dùng một giấy tờ để xác lập tư cách quan hệ. Diện Common-law phải dựng lại một khoảng thời gian 12 tháng bằng nhiều tài liệu rời rạc.
Với cặp đôi ở Việt Nam, phần khó nhất là giấy tờ cùng ghi một địa chỉ. Hợp đồng thuê nhà thường chỉ đứng tên một người, và hóa đơn điện nước thường theo tên chủ nhà.
5.3. Đã kết hôn rồi có nộp được diện Common-law không?
Không nộp theo diện Common-law với chính người đó, vì điều kiện của diện này là "is not legally married to you". Sau khi kết hôn, hồ sơ thuộc diện Spouse.
5.4. Thời gian sống chung trước khi kết hôn có giá trị gì không?
Có giá trị như bằng chứng về quan hệ, dù hồ sơ nộp theo diện Spouse. Giấy tờ của quãng thời gian đó cho thấy quan hệ hình thành trước khi có nhu cầu di trú, và đó là nội dung thuộc phần chứng minh quan hệ chân thật.
5.5. Nên quyết định dựa trên điều gì?
Dựa trên ba câu hỏi theo thứ tự. Hai người đã sống chung đủ 12 tháng liên tục chưa. Có giấy tờ nào chứng minh được khoảng thời gian đó. Và người được bảo lãnh hiện đang ở trong hay ngoài Canada.
Phần khám sức khỏe thì giống nhau ở cả hai diện, và được trình bày trong bài khám sức khỏe định cư Canada. Ba câu trả lời trên quyết định diện nộp. Chọn diện trước rồi mới đi tìm bằng chứng cho khớp là cách làm ngược, và nó dẫn tới những hồ sơ phải sửa lại từ đầu.
Phần 6: Câu Hỏi Thường Gặp
6.1. Common-law Canada có cần kết hôn không?
Không. Ngược lại, diện này yêu cầu hai người chưa kết hôn với nhau. Kết hôn không làm hồ sơ mạnh lên trong diện Common-law, mà chuyển hồ sơ sang diện Spouse.
6.2. Người được bảo lãnh đang ở Canada thì chọn diện nào?
Cả diện Spouse và diện Common-law đều áp dụng được cho người đang ở trong Canada. Riêng diện Conjugal Partner thì không, vì điều kiện của diện đó ghi rõ người được bảo lãnh "lives outside Canada".
6.3. Sống chung ở Việt Nam có được tính không?
Quy định không giới hạn nơi sống chung. Điều kiện đặt ở việc cùng sống trong một quan hệ như vợ chồng đủ một năm, không đặt ở quốc gia diễn ra việc đó.
Phần cần chuẩn bị là giấy tờ chứng minh. Đây cũng là chỗ hồ sơ Việt Nam hay hụt, vì thói quen không đứng tên chung trên hợp đồng và hóa đơn.
6.4. Bằng chứng Common-law Canada cần bao nhiêu là đủ?
Không có con số. Trang hỏi đáp nói rõ không cần đủ mọi nhóm tài liệu, và Bộ Di trú Canada có thể xét thêm những bằng chứng khác. Nguyên tắc là mỗi mốc thời gian trong 12 tháng đó đều có ít nhất một tài liệu đứng sau.
6.5. Khai sai diện thì hồ sơ bị trả lại hay bị từ chối?
Đây là hai khái niệm khác nhau và được xử lý khác nhau. Trả lại là lỗi thủ tục trước khi hồ sơ được xét nội dung. Từ chối là một quyết định sau khi đã xét. Sự khác biệt này được trình bày trong bài về hồ sơ vợ chồng Canada bị trả lại.
6.6. Có nên nhờ rà lại hồ sơ trước khi nộp không?
Với hồ sơ Common-law thì phần đáng rà nhất là chuỗi bằng chứng 12 tháng, vì lỗ trống trong chuỗi đó không sửa được sau khi nộp. Việc rà soát ở đây là đọc lại bộ tài liệu và đối chiếu với điều kiện của diện, không phải làm lại hồ sơ.
Kết Luận
Common-law và kết hôn Canada khác nhau ở một điều kiện, và điều kiện đó kéo theo sáu khác biệt còn lại. Diện Spouse cần một cuộc hôn nhân hợp pháp. Diện Common-law cần 12 tháng sống chung liên tục, không có những khoảng rời nhau dài.
Ba điểm giống nhau giữa Common-law và kết hôn Canada cũng quan trọng không kém. Cùng nhóm bảo lãnh gia đình, cùng dẫn tới thường trú, và cùng phải chứng minh quan hệ là thật chứ không phải để lấy tư cách thường trú.
Vì vậy câu hỏi đúng không phải nên chọn diện nào, mà là hoàn cảnh hiện tại của hai người đáp ứng được điều kiện của diện nào.
Tại Sao Cần Hỗ Trợ Chuyên Nghiệp
Phân biệt Common-law và kết hôn Canada sai ngay từ đầu là loại lỗi tốn nhiều thời gian nhất. Nó kéo theo sai mẫu checklist và sai hướng thu thập bằng chứng. Với diện Common-law, chuỗi bằng chứng 12 tháng là thứ không dựng lại được sau khi thời gian đã qua.
Visa Liên Minh làm việc với hồ sơ định cư hơn mười năm và chỉ tư vấn dựa trên quy định đang có hiệu lực. Chúng tôi không nhận những yêu cầu làm sai lệch thông tin, vì một hồ sơ sạch là thứ bảo vệ lịch sử di trú của cả gia đình về lâu dài.
Liên hệ Visa Liên Minh để được xác định diện nộp phù hợp và rà lại bộ bằng chứng trước khi mở hồ sơ.
